Po kilku latach nieobecności Pat Metheny powraca do Krakowa. Jego występ będzie częścią światowej trasy promującej Side-Eye III+, najnowszy album artysty, którego premierę zapowiedziano na luty tego roku

LINEUP:
Pat Metheny – Guitar
Joe Dyson – Drums
Chris Fishman – Piano/Keyboards
Jermaine Paul – Bass
Leonard Patton – Percussion/Vocals

To kolejna odsłona koncepcji Metheny’ego, opartej na otwartym dialogu z niezwykle utalentowanymi muzykami młodszej generacji zapraszanymi do wspólnego rozwijania nowych idei, improwizacji i brzmień. Muzyka nawiązuje do jego wcześniejszych dokonań, lecz opowiadana jest współczesnym, dynamicznym językiem, eksplorującym szerokie spektrum środków wyrazu gitarzysty.

Podczas koncertów prezentowane będą nowe kompozycje lidera, zarejestrowane na „Side-Eye III+”. W nagraniach studyjnych wzięło udział aż piętnastu muzyków — stąd znak „plus” w nazwie projektu — natomiast w trasie Metheny’emu towarzyszyć będą: Chris Fishman (fortepian, syntezatory), Joe Dyson (perkusja), basista z Kalifornii Jermaine Paul oraz perkusjonalista i wokalista Leonard Patton. Brzmienie i skład zespołu trochę przypominają słynny zespół Pata z lat 80. Każdy występ ma funkcjonować jako swoiste laboratorium, w którym pomysły Metheny’ego nabiorą ostatecznego kształtu w trakcie wykonania. Formuła spontanicznego grania zawsze sprzyja niespodziankom i z pewnością sprawi, że koncerty będą różnić się od siebie formą i przebiegiem.Szczegóły projektu nadal pozostają owiane tajemnicą. Jak dotąd udostępniono tylko jedno nagranie (In On It zapowiadające materiał, jednak nawet ten krótki klip wystarczył, by w wielu miastach bilety na koncerty zostały wyprzedane.

Pat Metheny urodził się w 1954 roku w Kansas City w rodzinie muzyków. Początkowo grał na trąbce, następnie sięgnął po gitarę. W krótkim czasie osiągnął poziom umożliwiający mu występy z czołowymi jazzmanamiKansas. Jeszcze jako nastolatek rozpoczął naukę w Berklee College of Music. Trafił tam pod skrzydła MickaGoodricka (studiowali u niego m.in. John Scofield i Bill Frisell), który uczył go nie tylko techniki, ale też myślenia o gitarze w kategoriach stylu, barwy i narracji. W wieku 19 lat sam dołączył do grona wykładowców Berklee, a jednym z jego uczniów został Mike Stern.

Karierę sceniczną rozpoczął w 1974 u boku wibrafonisty Gary’ego Burtona. Rok później, z udziałem m.in. Jaco Pastoriusa, nagrał debiutancki album „Bright Size Life”, który zdefiniował na nowo możliwości gitary elektrycznej w jazzie i fusion. Największą popularność przyniosła mu działalność w ramach Pat Metheny Group, współtworzonej m.in. z nieodżałowanym klawiszowcem Lyle’em Maysem. Zespół czerpał inspiracje z jazzu, muzyki Ameryki Południowej, folku i rocka, wypracowując melodyjne brzmienie o ciepłym, lirycznym charakterze. Albumy takie jak „Still Life (Talking)”, „Letter from Home” czymonumentalna „The Way Up” ukazały Metheny’ego jako artystę potrafiącego łączyć rozbudowane formy z komunikatywnym przekazem emocjonalnym, co sprawiło, że jego muzyka docierała również do odbiorców spoza środowisk jazzowych.

Pierwszoplanowym elementem muzyki Metheny’ego jest brzmienie. Na przełomie lat 70. i 80. stał się jednym z prekursorów stosowania elektroniki w jazzie. Sięgał po syntezatory gitarowe (m.in. Roland GR-300, na którym zagrał solo w kultowym Are You Going with Me), sampler Synclavier — wykorzystywany zarówno jako narzędzie kompozytorskie, jak i źródło brzmień — oraz szeroką gamę przetworników i efektów dźwiękowych. Równolegle wprowadzał nietypowe modele gitar: sześcio-, dwunasto- i piętnastostrunowe, a w latach 90. grał na zaprojektowanejspecjalnie dla niego 42-strunowej Pikasso. Do dziś pozostaje artystą otwartym na nowe technologie, eksperymentując z elektroniką, MIDI oraz hybrydowym instrumentem orchestrion – elektro-mechanicznym systemem (rodzajem „szafy grającej”) sterowanym komputerowo. W efekcie wieloletnich poszukiwań wypracował własny sound, a właściwie szeroką paletę barw i poetykę gry, niezależną od konwencji, w jakiej aktualnie się porusza.

Styl Metheny’ego jest rozpoznawalny, a zarazem otwarty na ciągłe zmiany. Jego gra opiera się na płynnym legato, lirycznym frazowaniu oraz wyrafinowanych voicingach, pozwalających swobodnie kształtować harmonię utworów. Łączy śpiewną melodykę z rytmiczną złożonością, poruszając się między klasycznym groove’em, wpływami latynoskimi a polirytmią.

W różnych okresach działalności współpracował z wybitnymi muzykami jazzowymi, m.in. Ornette’em Colemanem, Charliem Hadenem, Herbiem Hancockiem i Jimem Hallem, twórcą muzyki współczesnej Steve’emReichem, oraz z artystami popu, m.in Davidem Bowiem (This Is Not America). W Polsce towarzyszył wokalistce Annie Marii Jopek podczas prac nad płytą „Upojenie”.

Prowadzi zdyscyplinowany i higieniczny tryb życia, któremu zawdzięcza młodzieńczą sylwetkę i energię na scenie. Nigdy nie używał alkoholu ani narkotyków. Podczas tras koncertowych regularnie uprawia jogging, traktując go jako sposób na utrzymanie kondycji i oczyszczenie umysłu. Jego jedyną „słabością” pozostaje Coca-Cola, która — jak sam przyznaje — towarzyszy mu w okresach intensywnej pracy.

Twórczość Metheny’ego pozostaje przykładem rzadkiej równowagi między konsekwencją artystyczną a nieustanną ciekawością świata dźwięków. Jest zakorzeniona w tradycji, a jednocześnie otwarta na nowe trendy i brzmienia. Skala jego dorobku znajduje odzwierciedlenie w 20 Grammy (i 39 nominacjach) przyznanych mu w różnych kategoriach. Dziś jego nazwisko jest marką rozpoznawalną na całym świecie, synonimem jakości i niezależności.

Jan Garbarek (1947), wybitny saksofonista tenorowy i sopranowy (gra również na sopranino, fletach, saksofonie basowym, syntezatorach, instrumentach perkusyjnych), kompozytor, lider, jedna z kluczowych postaci europejskiego jazzu, współtwórca estetyki nazywanej ECM sound.

Twórczość Jana Garbarka sytuuje się na pograniczu jazzu, norweskiego folkloru, muzyki klasycznej i ethnic. Jej znakiem rozpoznawczym stały się szerokie śpiewne łuki melodyczne, sposób operowania przestrzenią, ciszą, powściągliwość ekspresji i krystaliczne brzmienie.

Jest jedynym dzieckiem Czesława Garbarka, byłego robotnika przymusowego w nazistowskim obozie pracy, który po wyzwoleniu pozostał w Norwegii i poślubił córkę farmera z okolic Mysen. Na saksofonie zaczął grać w wieku 14 lat, zainspirowany radiową emisją Countdown Coltrane’a; technikę gry na instrumencie opanował samodzielnie.

W 1962 kwartet Garbarka zwyciężył w Norweskich Amatorskich Mistrzostwach Jazzowych, co stało się początkiem profesjonalnej kariery artysty. Niedługo później nawiązał współpracę z Jonem Christensenem, Terjem Rypdalem i Arildem Andersenem, a następnie z działającym wówczas w Skandynawii George’em Russellem. Pod koniec lat 60. zarejestrował pierwsze własne albumy utrzymane w estetyce free-fusion, w tym Afric Pepperbird, wydany w 1970 przez ECM. Pod szyldem tej oficyny nagrał kilkadziesiąt płyt zarówno jako lider, jak i partner wielu wybitnych muzyków, m.in. Gary’ego Peacocka, Charliego Hadena, Billa Frisella, Ralpha Townera, Bobo Stensona, Eberharda Webera.

W latach 70. koncertował i nagrywał z European Quartet Keitha Jarretta; albumy Belonging, My Song i Personal Mountains przyniosły mu światowe uznanie i do dziś uchodzą za jedne z najważniejszych osiągnięć w karierze obu artystów. Równolegle realizował własne projekty (Witchi-Tai-To, Dis, Dancere, Places), które utrwaliły jego wizerunek jazzowego impresjonisty. Od początku pozostaje otwarty na muzykę świata. Czerpie zarówno z folkloru Skandynawii, jak i dziedzictwa Indii czy Pakistanu – na płytach Ragas and Sagas i Madar znalazły się improwizowane utwory, w których wykorzystał intonację, skale i ornamentykę muzyki Wschodu, zachowując przy tym wszystkie cechy własnego stylu.

Objawieniem okazał się album Officium (1994), nagrany z zespołem wokalnym Hilliard Ensemble w austriackim opactwie św. Gerolda. Była to pionierska, i w pełni udana, próba dialogu improwizującego muzyka z dziełami średniowiecza i renesansu. Oszczędne partie Garbarka nie ingerują w strukturę utworów, tworzą raczej subtelne dopowiedzenie, kontrast kolorystyczny, są elementem ożywiającym statyczny charakter muzyki dawnych mistrzów. Niezwykły sukces albumu (pięć Złotych Płyt) potwierdził uniwersalność języka muzycznego artysty, jego wyobraźnię i konsekwencję w łączeniu odległych stylistyk; kierunek ten z powodzeniem kontynuował na płytach Mnemosyne (1999) i Officium Novum (2010).

Garbarek ma także na koncie współpracę z muzykami polskimi – Marcinem Wasilewskim i Sławomirem Kurkiewiczem (album Neighbourhood z Manu Katché jako liderem).
W Krakowie wystąpi z Jan Garbarek Group, którą tworzą: Trilok Gurtu, Rainer Brüninghaus i Yuri Daniel.

Trilok Gurtu (1951, Bombaj), światowej sławy tablista, perkusjonalista, perkusista, multiinstrumentalista, kompozytor. Jego muzyka stanowi rodzaj pomostu między klasyczną tradycją Indii a praktyką improwizacji rozwijaną w jazzie i muzyce Zachodu.

Dorastał w rodzinie głęboko zakorzenionej w kulturze indyjskiej – jego matka, Shobha Gurtu, była wybitną śpiewaczką. Już w dzieciństwie rozpoczął naukę gry na tabli u uznanych mistrzów, zdobywając gruntowne wykształcenie w zakresie rytmu, struktur tala oraz technik wokalno-perkusyjnych, w tym konnakolu. W latach 70. opanował grę na jazzowym zestawie perkusyjnym, słuchając audycji radiowych i płyt. Po opuszczeniu Indii działał najpierw w Europie, a następnie w Stanach, gdzie stopniowo zyskiwał uznanie jako muzyk o wyjątkowym warsztacie i wszechstronności. W tym okresie zaczął wchodzić w krąg międzynarodowej sceny jazzowej – najpierw poprzez współpracę z Charliem Mariano, a następnie, w ramach projektów koncertowych i studyjnych, z Donem Cherrym, Pharoahem Sandersem, Davem Hollandem i Joe Zawinulem; w drugiej połowie lat 80. był członkiem grupy Oregon.

Jako lider zadebiutował albumem Usfret (1988), otwierającym serię autorskich projektów, w których rozwijał własną koncepcję syntezy rytmów Indii, Afryki, jazzu, fusion i muzyki afrykańskiej (albumy: Crazy Saints, African Fantasy, 21 Spices z NDR Big Band).

Od lat 90. do dziś występuje i nagrywa z całą plejadą wybitnych artystów, m.in. z Janem Garbarkiem (Living Magic, Visible World), Johnem McLaughlinem, Billem Laswellem, Bobem Dylanem i Erikiem Claptonem. Choć bywa kojarzony ze sceną jazzową i world music, podkreśla, że bliższa jest mu idea szeroko rozumianej muzyki improwizowanej niż przynależność do konkretnego gatunku.

Rainer Brüninghaus (1949), znakomity niemiecki pianista i kompozytor związany z ECM Records. Karierę rozpoczął w latach 70., współpracując m.in. z Eberhardem Weberem, Charliem Mariano, Manfredem Schoofem, Ralphem Townerem i Kennym Wheelerem; z powodzeniem występował też jako solista. W kolejnej dekadzie kierował własnym zespołem, realizował projekty z niemieckimi big-bandami radiowymi, nagrywał i koncertował m.in. z Markusem Stockhausenem, Johnem Abercrombiem i Trilokiem Gurtu. Od 1988 regularnie występuje i nagrywa z Janem Garbarkiem (m.in. albumy Took Up the Runes, Twelve Moons, Rites). Tworzy również muzykę jazzową na różne składy, symfoniczną i filmową.

Yuri Daniel (1966), brazylijski kontrabasista i gitarzysta basowy, kompozytor, lider zespołów, muzyk sesyjny. Studiował kontrabas i kompozycję w Escola de Música e Belas Artes w Kurytybie. Pod koniec lat 80. przeniósł się do Portugalii, gdzie dzięki stypendium kształcił się w szkole jazzu działającej przy lizbońskim Hot Clube de Portugal. Współpracował z wieloma czołowymi postaciami sceny portugalskiej, m.in. z Ruim Veloso, Marią João i pianistą Máriem Laginhą; uczestniczył również w projektach muzyków amerykańskich – Ricka Lathama i Johna Stubblefielda.

Od 2007 roku jest stałym członkiem Jan Garbarek Group. Z zespołem tym koncertuje na całym świecie i nagrał album Dresden – In Concert. W 2021 roku ukazała się jego autorska płyta Northern Lights.

Kenny Garrett (1960) – amerykański saksofonista altowy, flecista, kompozytor, lider, jedna z wiodących i najbardziej wpływowych postaci światowego jazzu. Od ponad trzech dekad pozostaje aktywnym twórcą, cenionym za umiejętność łączenia akustycznego jazzu z nowymi trendami i muzyką świata.

Dorastał w Detroit – mieście o silnych tradycjach muzycznych – gdzie od dzieciństwa chłonął jazz, gospel, soul i rhythm and bluesea Jego pierwszym nauczycielem był ojciec, amatorsko grający na saksofonie tenorowym. Istotną rolę w edukacji Garretta odegrała Mackenzie High School, znana z solidnego programu muzycznego oraz regularne jam sessions z lokalnymi artystami.

Po ukończeniu szkoły rozpoczął profesjonalną karierę. Jako zaledwie 18-latek dołączył do Duke Ellington Orchestra prowadzonej przez Mercera Ellingtona, a w I połowie lat 80. szlifował formę w Mel Lewis Orchestra, kwartecie Danniego Richmonda i legendarnej Jazz Messengers Arta Blakeya. W tym okresie opuścił Detroit i wyjechał do Nowego Jorku, gdzie szybko stał się aktywnym uczestnikiem tamtejszej sceny jazzowej. W 1984 zadebiutował albumem Introducing Kenny Garrett. Przełomowym momentem w karierze Garretta była współpraca z Milesem Davisem. W latach 1987–1991 był jednym z głównych z filarów elektrycznej formacji trębacza, koncertował z nim na całym świecie (pamiętny występ podczas Jazz Jamboree w 1988) i nagrał dwa albumy (Amandla, Dingo). Doświadczenia te ukształtowały Garretta jako świadomego artystę, pozwoliły mu otworzyć się na nowe formy i brzmienia. W jednym z wywiadów wspominał: Miles dawał nam dużą swobodę, pozwalał każdemu opowiadać własną historię, dzięki niemu zrozumiałem świadome i nieświadome procesy w muzyce, jego duch jest obecny we wszystkim, co robię”. W twórczości Garretta ważne miejsce zajmuje również duchowe dziedzictwo Johna Coltrane’a i Pharoaha Sandersa oraz szeroko rozumiana tradycja muzyki afroamerykańskiej.

Od lat 90. intensywnie działa jako lider. Nagrał ponad dwadzieścia autorskich albumów (m.in. ,Black Hope,1992; Triology,1995; Songbook, 1997; Pursuance: The Music of John Coltrane, 1996; Beyond the Wall, 2006; Sketches of MD: Live at the Iridium, 2008), poszerzając stopniowo zakres stylistyczny swojej muzyki. Jest również cenionym sidemanem – uczestniczył w ponad dwustu sesjach nagraniowych i koncertowych artystów takich jak Art Blakey, Ron Carter, Herbie Hancock, Roy Haynes, Freddie Hubbard, Woody Shaw, Pharoah Sanders, McCoy Tyner czy raper Q-Tip.

Styl gry Kenny’ego Garretta należy do najbardziej rozpoznawalnych we współczesnym jazzie. Wywodzi się z tradycji post-bopu, zdobyczy Coltrane’a, Jackie’ego McLeana i Cannonballa Adderleya, lecz od początku wykazuje cechy oryginalności. Jego brzmienie odznacza się mocnym, nasyconym tonem, nierzadko ostrym, napiętym, czasem balansującym na granicy intonacji, zwłaszcza w najwyższym rejestrze instrumentu oraz zróżnicowaną artykulacją (charakterystyczne staccata). Improwizacje Garretta mają charakter motoryczny, rozwijają się poprzez repetycje krótkich motywów, pełnych zaskakujących akcentów, a wyraźnie zaznaczony puls i figury ostinatowe nadają im intensywność rytmiczną.

W 2021 ukazała się Sounds from the Ancestors, jedna z najbardziej osobistych i spójnych stylistycznie płyt artysty. To powrót do korzeni, rodzaj podsumowania wcześniejszych inspiracji. Garrett łączy tu współczesny jazz, taneczne rytmy i soulowe wokalizy spod znaku Motown, odwołując się do muzyki Coltrane’a (A Love Supreme), Blakeya i Davisa. Album spotkał się z szerokim uznaniem krytyki, w 2022 został nagrodzony NAACP Image Award w kategorii Najlepszy Album Jazzowy.

W 2024 roku Garrett po raz pierwszy na szeroką skalę wykorzystał zdobycze elektroniki i cyfrowej obróbki dźwięku. Jego najnowszy album, Who Killed AI, nagrany wspólnie z muzykiem i producentem Svoyem, zawiera siedem kompozycji z improwizacjami saksofonisty rozwijanymi na tle sampli, faktur brzmieniowych i bitów generowanych komputerowo. Muzyka płyty nawiązuje do estetyki Milesa z lat 80.

Dorobek Garretta został uhonorowany licznymi nagrodami, w tym GRAMMY (2010) za Five Peace Band – Live (z Chickiem Coreą i Johnem McLaughlinem), NEA Jazz Master (2023) oraz doktoratem honoris causa Berklee College of Music.

Nicholas Payton (1973) – wybitny trębacz, pianista, wokalista, kompozytor, lider zespołów, laureat nagrody Grammy.

Dorastał w Nowym Orleanie w rodzinie głęboko zakorzenionej w lokalnej tradycji muzycznej. Jego ojciec, Walter Payton, był uznanym basistą i suzafonistą, matka, Maria Payton, pianistką i wokalistką. Naukę gry na trąbce rozpoczął we wczesnym dzieciństwie. Mając dziewięć lat, występował wraz z ojcem w Young Tuxedo Brass Band; niedługo później dołączył do zespołu Jamesa Andrewsa All-Star Brass Band. Za jego profesjonalny debiut uważa się występy z gitarzystą Dannym Barkerem w klubie The Famous Door przy Bourbon Street.

Grę na trąbce doskonalił w New Orleans Center for Creative Arts, następnie podjął studia na Uniwersytecie Nowoorleańskim, gdzie kształcił się m.in. pod kierunkiem Ellisa Marsalisa. Jeszcze jako nastolatek koncertował z Clarkiem Terrym, Marcusem Robertsem oraz Elvinem Jonesem, z którym odbył dwuletnią trasę koncertową i nagrał trzy albumy. Doświadczenia sceniczne, połączone z solidnym wykształceniem, szybko przyniosły mu reputację jednego z najbardziej obiecujących trębaczy swojego pokolenia.

W 1994 zadebiutował albumem From This Moment. W 1997 zdobył nagrodę Grammy w kategorii Best Instrumental Solo za wykonanie Stardust na płycie Doc Cheatham & Nicholas Payton; mający wówczas 91 lat Cheatham uznał Paytona za największego trębacza stylu nowoorleańskiego od czasów Louisa Armstronga.

Po roku 2000 stopniowo poszerzał aktywność jako kompozytor, aranżer i producent. W latach 2003–2004 współtworzył SFJAZZ Collective, jeden z najważniejszych zespołów repertuarowych współczesnego jazzu, działając tam wraz z Joshuą Redmanem, Miguelem Zenónem, Brianem Blade’em i Erikiem Harlandem. W 2013 założył niezależną wytwórnię Paytone Records, która pozwalała mu realizować projekty poza komercyjnym obiegiem. Pod jej szyldem nagrywał własne albumy, m.in. Quarantined With Nick (2020), Afro-Caribbean Mixtape (2017), Maestro Rhythm King (2020), Notes From the Zen Gangster (2025), a także zapraszał do współpracy różnych artystów.

Wczesne płyty Paytona (From This Moment On, Gumbo Nouveau) wpisywały się w nurt post-bopu i nowoczesnego mainstreamu, z wyraźnymi odniesieniami do tradycji Nowego Orleanu. Pod koniec lat 90. jego język muzyczny zaczął ewoluować w stronę brzmień elektrycznych, funku, soulu, afrobeatu i fusion. Kulminacją tego etapu była płyta Sonic Trance (2003), inspirowana psychodelicznym klimatem nagrań Davisa z pierwszej połowy lat 70. Od tego momentu twórczość Paytona rozwija się dwutorowo. Z jednej strony tworzy muzykę z wykorzystaniem elektroniki, loopów, sampli oraz rozbudowanej produkcji studyjnej (Numbers, Letters, Quarantined With Nick), z drugiej pozostaje aktywny w obszarze akustycznego jazzu straightahead, nagrywając płyty z wybitnymi muzykami. m.in. Ronem Carterem i George’em Colemanem (Relaxin’ With Nick, Smoke Sessions) czy Busterem Williamsem i Lennym White’em (The Couch Sessions).

Najnowsze produkcje Paytona ukazują odmienne strategie integrowania różnych stylistyk i środków wyrazu. Drip (2023), nagrany z udziałem m.in. Roberta Glaspera, zawiera funkowo-soulowe wersje jego wcześniejszych utworów, natomiast Triune (2025) to kameralny, wysmakowany brzmieniowo projekt zrealizowany wspólnie z Esperanzą Spalding i perkusistą Karriemem Rigginsem. Payton, grający tu obszerne partie na fortepianie, imponuje warsztatem wytrawnego pianisty, potrafiącego nawiązywać wielopoziomowe interakcje z kontrabasem, wokalem i perkusją; gdy sięga po trąbkę, Fendera czy klawinet, jego muzyka nabiera soulowej energii. Notes From the Zen Gangster (2025) jest w dużej mierze solowym projektem Paytona opartym na autorskich utworach, w których linie basu, perkusji i syntezatorów tworzą transowe struktury dla improwizacji trąbki. Muzyka odchodzi tu od narracyjnych form jazzu, podążając w stronę elektro-ambientu i minimalizmu.

Od 2011 Payton publikuje na swoim blogu teksty nawołujące do ponownej refleksji nad historią, tożsamością i społeczną rolą muzyki. W głośnym eseju On Why Jazz Isn’t Cool Anymore zakwestionował pojęcie „jazz” jako uproszczone, anachroniczne i marginalizujące wkład Afroamerykanów w rozwój tego gatunku, proponując w zamian termin Black American Music (BAM). Jego wypowiedzi, często kontrowersyjne, wywołują żywy rezonans w środowisku muzycznym.